ตรวจ Sleep Test ก่อนผ่าตัดลดน้ำหนัก จำเป็นหรือไม่?

ตรวจ Sleep Test ก่อนผ่าตัดลดน้ำหนัก จำเป็นหรือไม่?

โรคอ้วนเป็นปัจจัยหนึ่งที่สัมพันธ์กับความผิดปกติของการนอนหลับ โดยเฉพาะโรคหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น หรือ Obstructive Sleep Apnea: OSA ซึ่งเกิดจากทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบหรือปิดกั้นเป็นช่วง ๆ ขณะหลับ

ผู้ที่มีโรค OSA บางรายอาจไม่ทราบว่าตนเองมีความผิดปกติ เนื่องจากอาการสำคัญมักเกิดในช่วงกลางคืน เช่น นอนกรน หายใจสะดุด หรือหยุดหายใจขณะหลับ ขณะที่อาการระหว่างวันอาจไม่ชัดเจน หรือมีเพียงอาการอ่อนเพลียและง่วงนอนเท่านั้น

สำหรับผู้ที่กำลังเตรียมเข้ารับการผ่าตัดลดน้ำหนัก การประเมินความเสี่ยงของ OSA จึงเป็นส่วนสำคัญในการเตรียมความพร้อมก่อนผ่าตัด โดยแพทย์อาจพิจารณาการตรวจการนอนหลับหรือ Sleep Test ตามอาการ ปัจจัยเสี่ยง โรคประจำตัว และลักษณะของผู้ป่วยแต่ละราย

แนวทางการตรวจวินิจฉัย OSA ระบุว่าสามารถใช้การตรวจในห้องปฏิบัติการนอนหลับหรือการตรวจที่บ้านในผู้ป่วยที่ได้รับการคัดเลือกอย่างเหมาะสม โดยต้องอยู่ภายใต้การประเมินของแพทย์.

โรคอ้วนเกี่ยวข้องกับโรคหยุดหายใจขณะหลับอย่างไร

ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนสามารถเพิ่มโอกาสเกิดการตีบแคบของทางเดินหายใจส่วนบน โดยเฉพาะเมื่อกล้ามเนื้อบริเวณลำคอคลายตัวขณะหลับ ส่งผลให้อากาศผ่านได้น้อยลงหรือหยุดชั่วคราว

เมื่อเกิดการหยุดหายใจซ้ำ ๆ ระดับออกซิเจนในเลือดอาจลดลง และร่างกายต้องตื่นตัวเป็นช่วงสั้น ๆ เพื่อเปิดทางเดินหายใจ ทำให้การนอนหลับไม่ต่อเนื่อง แม้ผู้ป่วยอาจจำไม่ได้ว่าตนเองตื่นระหว่างคืนก็ตาม

ผู้ที่กำลังเข้ารับการผ่าตัดลดน้ำหนักจึงควรได้รับการคัดกรองเรื่องการนอนกรนและ OSA เพราะความผิดปกตินี้พบได้บ่อยในกลุ่มผู้ป่วยโรคอ้วน และผู้ป่วยจำนวนหนึ่งอาจยังไม่เคยได้รับการวินิจฉัยมาก่อน.

ทำไมโรค OSA จึงสำคัญก่อนผ่าตัดลดน้ำหนัก

โรคหยุดหายใจขณะหลับมีความสำคัญต่อการวางแผนการผ่าตัดและการให้ยาระงับความรู้สึก เนื่องจากผู้ที่มี OSA อาจมีความเสี่ยงต่อการอุดกั้นทางเดินหายใจ หายใจช้าลง และระดับออกซิเจนในเลือดลดลง โดยเฉพาะในช่วงพักฟื้นหลังผ่าตัด

ยาระงับความรู้สึก ยากล่อมประสาท และยาแก้ปวดบางกลุ่มอาจกดการหายใจหรือทำให้กล้ามเนื้อทางเดินหายใจคลายตัวมากขึ้น ผู้ป่วย OSA จึงอาจต้องได้รับการวางแผนดูแลทางเดินหายใจ การให้ยาแก้ปวด และการเฝ้าระวังหลังผ่าตัดอย่างเหมาะสม.

การทราบว่าผู้ป่วยมี OSA ก่อนผ่าตัดไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความกังวล แต่ช่วยให้ศัลยแพทย์ วิสัญญีแพทย์ และทีมดูแลสามารถเตรียมแผนป้องกันความเสี่ยงได้ล่วงหน้า

การตรวจ Sleep Test ก่อนผ่าตัดช่วยอะไรบ้าง

การตรวจ Sleep Test ช่วยวิเคราะห์การทำงานของร่างกายระหว่างการนอนหลับ เช่น รูปแบบการหายใจ การไหลของอากาศ การเคลื่อนไหวของหน้าอกและช่องท้อง ระดับออกซิเจนในเลือด อัตราการเต้นของหัวใจ และข้อมูลเกี่ยวกับการนอนหลับตามประเภทของการตรวจ

ผลตรวจสามารถช่วยตอบคำถามสำคัญ ได้แก่

• ผู้ป่วยมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับหรือไม่
• มีการหยุดหายใจหรือหายใจตื้นบ่อยเพียงใด
• ระดับออกซิเจนในเลือดลดลงมากน้อยเพียงใด
• โรค OSA อยู่ในระดับเล็กน้อย ปานกลาง หรือรุนแรง
• จำเป็นต้องรักษาหรือเตรียมมาตรการเพิ่มเติมก่อนผ่าตัดหรือไม่

ข้อมูลดังกล่าวช่วยให้ทีมรักษาวางแผนการเตรียมตัวก่อนผ่าตัด การให้ยาระงับความรู้สึก การดูแลทางเดินหายใจ และการเฝ้าติดตามระดับออกซิเจนหลังผ่าตัดได้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย.

ใครบ้างควรได้รับการประเมินเรื่อง OSA ก่อนผ่าตัด

ผู้ที่เตรียมเข้ารับการผ่าตัดลดน้ำหนักควรแจ้งแพทย์หากมีอาการหรือปัจจัยเสี่ยงต่อไปนี้

• นอนกรนเสียงดังเป็นประจำ
• มีผู้สังเกตเห็นว่าหยุดหายใจขณะหลับ
• สะดุ้งตื่น สำลัก หรือรู้สึกหายใจไม่ออกกลางคืน
• ตื่นนอนแล้วปวดศีรษะหรือคอแห้ง
• นอนครบหลายชั่วโมงแต่ยังรู้สึกไม่สดชื่น
• ง่วงนอนมากผิดปกติในช่วงกลางวัน
• มีภาวะอ้วนมากหรือรอบคอใหญ่
• มีความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ หรือโรคทางเดินหายใจร่วมด้วย
• เคยได้รับการวินิจฉัย OSA หรือใช้งานเครื่อง CPAP อยู่แล้ว

แพทย์อาจใช้แบบประเมินความเสี่ยง เช่น แบบคัดกรอง STOP-Bang ร่วมกับประวัติ อาการ การตรวจร่างกาย และโรคประจำตัว ก่อนพิจารณาว่าจำเป็นต้องตรวจ Sleep Test หรือไม่.

ผู้เตรียมผ่าตัดลดน้ำหนักทุกคนต้องตรวจ Sleep Test หรือไม่

ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องได้รับการตรวจ Sleep Test แบบเดียวกันทุกคน การตัดสินใจควรพิจารณาเป็นรายบุคคลตามระดับความเสี่ยง อาการ โรคประจำตัว และความซับซ้อนของการผ่าตัด

ผู้ที่มีอาการเข้าได้กับ OSA อย่างชัดเจน มีโรคประจำตัวซับซ้อน หรือมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน อาจได้รับคำแนะนำให้ตรวจการนอนหลับแบบละเอียดในห้องปฏิบัติการ ส่วนผู้ป่วยที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อนบางรายอาจเหมาะกับการตรวจการนอนหลับที่บ้าน ทั้งนี้ต้องผ่านการประเมินจากแพทย์ก่อนเลือกประเภทการตรวจ.

ดังนั้น ไม่ควรตัดสินใจซื้ออุปกรณ์ตรวจมาทดสอบหรือแปลผลด้วยตนเอง เพราะการเลือกวิธีตรวจที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้ได้รับข้อมูลไม่ครบถ้วนหรือพลาดการวินิจฉัยความผิดปกติอื่นของการนอนหลับได้

หากตรวจพบ OSA ยังสามารถผ่าตัดลดน้ำหนักได้หรือไม่

การตรวจพบโรค OSA ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยจะไม่สามารถผ่าตัดได้เสมอไป แต่ผลตรวจจะช่วยให้ทีมรักษาปรับแผนการดูแลให้ปลอดภัยขึ้น

แพทย์จะพิจารณาระดับความรุนแรงของ OSA ระดับออกซิเจน โรคประจำตัว ความพร้อมของสถานพยาบาล และความสามารถในการเฝ้าระวังผู้ป่วยหลังผ่าตัดร่วมกัน

ในบางราย แพทย์อาจแนะนำให้เริ่มหรือปรับการรักษา OSA ก่อนผ่าตัด พร้อมวางแผนเรื่องการใช้ยาระงับความรู้สึก การลดการใช้ยาที่กดการหายใจ และการติดตามระดับออกซิเจนอย่างต่อเนื่องในช่วงพักฟื้น.

การใช้เครื่อง CPAP ก่อนและหลังผ่าตัด

หากตรวจพบ OSA ระดับที่จำเป็นต้องรักษา แพทย์อาจพิจารณาให้ผู้ป่วยใช้ เครื่องอัดอากาศแรงดันบวก หรือ CPAP ก่อนเข้ารับการผ่าตัด เพื่อช่วยเปิดทางเดินหายใจขณะหลับ

หลังผ่าตัด ผู้ป่วยบางรายอาจต้องใช้ CPAP ต่อเนื่องและได้รับการติดตามระดับออกซิเจน โดยเฉพาะในระยะแรกหลังการผ่าตัด แนวทางสำหรับผู้ป่วยผ่าตัดลดน้ำหนักที่มี OSA ให้ความสำคัญกับการใช้ CPAP ตามข้อบ่งชี้และการเฝ้าระวังด้วยเครื่องวัดออกซิเจนอย่างต่อเนื่องในช่วงพักฟื้นระยะแรก.

ผู้ที่ใช้ CPAP อยู่แล้วควรแจ้งทีมรักษาล่วงหน้า และสอบถามว่าจำเป็นต้องนำเครื่อง หน้ากาก หรือข้อมูลการตั้งค่าแรงดันมาในวันที่เข้ารับการรักษาหรือไม่

ไม่ควรหยุดใช้ CPAP หรือปรับแรงดันด้วยตนเองก่อนและหลังผ่าตัดโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์

คุณภาพการนอนหลับสำคัญต่อการฟื้นตัวหลังผ่าตัด

การนอนหลับที่ต่อเนื่องและมีคุณภาพเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟูร่างกายหลังผ่าตัด ผู้ป่วยที่มี OSA แต่ไม่ได้รับการวินิจฉัยหรือดูแลอย่างเหมาะสมอาจนอนหลับไม่เต็มที่ มีระดับออกซิเจนลดลง หรือมีอาการง่วงและอ่อนเพลียระหว่างวัน

อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ของการลดน้ำหนักหลังผ่าตัดขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งชนิดของการผ่าตัด การรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การติดตามรักษา และโรคประจำตัว จึงไม่ควรเข้าใจว่าการตรวจ Sleep Test เพียงอย่างเดียวจะทำให้ลดน้ำหนักได้ดีขึ้น

ประโยชน์หลักของการประเมินการนอนหลับก่อนผ่าตัด คือการค้นหาความเสี่ยงและช่วยให้ทีมรักษาสามารถวางแผนดูแลผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมและปลอดภัยมากขึ้น

การดูแลแบบสหสาขาวิชาชีพก่อนผ่าตัดลดน้ำหนัก

การเตรียมความพร้อมก่อนผ่าตัดลดน้ำหนักควรอาศัยความร่วมมือของทีมสหสาขาวิชาชีพ เช่น

• ศัลยแพทย์ด้านการผ่าตัดลดน้ำหนัก
• วิสัญญีแพทย์
• แพทย์ด้านการนอนหลับ
• อายุรแพทย์หรือแพทย์ผู้ดูแลโรคประจำตัว
• นักกำหนดอาหาร
• พยาบาลและบุคลากรที่ดูแลก่อนและหลังผ่าตัด

แพทย์ด้านการนอนหลับจะประเมินว่าผู้ป่วยจำเป็นต้องตรวจ Sleep Test หรือไม่ เลือกประเภทการตรวจที่เหมาะสม และส่งต่อผลการประเมินให้ศัลยแพทย์กับวิสัญญีแพทย์ เพื่อนำไปใช้ประกอบการวางแผนรักษาร่วมกัน แนวทางการดูแลผู้ป่วยผ่าตัดลดน้ำหนักให้ความสำคัญกับการประเมินและการดูแลแบบทีมสหสาขาวิชาชีพตลอดช่วงก่อน ระหว่าง และหลังผ่าตัด

ผู้ที่มีภาวะอ้วนมีโอกาสพบโรคหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นได้ และผู้ป่วยบางรายอาจไม่ทราบว่าตนเองมีความผิดปกติ การประเมินความเสี่ยงและการตรวจ Sleep Test ก่อนผ่าตัดลดน้ำหนักจึงช่วยให้แพทย์ทราบว่าผู้ป่วยมี OSA หรือไม่ รวมถึงประเมินระดับความรุนแรงของโรค

ผลตรวจจะช่วยให้ทีมรักษาวางแผนการใช้ยาระงับความรู้สึก การดูแลทางเดินหายใจ การใช้ CPAP และการเฝ้าระวังหลังผ่าตัดได้อย่างเหมาะสม อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องตรวจ Sleep Test ทุกคน โดยควรให้แพทย์พิจารณาความจำเป็นและเลือกประเภทการตรวจเป็นรายบุคคล